Naar hoofdinhoudNaar hoofdmenu

4 mei herdenking in Lelystad

Geplaatst: 4-5-2020

Vanwege de coronamaatregelen is de herdenking van slachtoffers van oorlogsgeweld ook in Lelystad aangepast. Aan het eind van de middag zijn er bij het monument in het Stadspark door een heel klein gezelschap kransen gelegd namens de gemeente Lelystad, de provincie Flevoland, het 4 en 5 mei Comité, de Joodse gemeenschap in Lelystad en de Veteranen.

Burgemeester Ina Adema en voorzitter van het 4 en 5 mei Comité Tony Merkelbach  hebben hun toespraak gehouden in een speciaal herdenkingsprogramma op Radio Lelystad. Rabbijn Moshe Stiefel sprak het traditionele joodse gebed van deze herdenking uit. De tekst van de toespraak van de burgemeester vindt u op deze pagina.

Toespraak 'Oorlog en bevrijding'

Het is niet mogelijk om bij Dodenherdenking en Bevrijdingsdag stil te staan, zonder dat er iets over het coronavirus wordt gezegd. Ik zal dat ook doen en het verband voor mij is dan vrijheid en inleving. Het coronavirus heeft geleid tot ingrijpende maatregelen die onze vrijheid inperken. Daar is een goede reden voor, namelijk de gezondheid van iedereen staat op het spel. Er worden soms verbanden gelegd tussen de Tweede Wereldoorlog en die gaan niet op, omdat de coronamaatregelen democratisch tot stand zijn gekomen en tijdelijk van aard zijn.

Wel kunnen we ons wellicht een beetje beter inleven hoe het moet zijn geweest om vijf jaar lang, vijf jaar lang in een situatie te moeten leven waarin de norm werd bepaald door onvrijheid en voortdurende bedreiging van het bestaan.

Verhalen om nooit te vergeten

Het herdenken van de oorlog is vervuld van verhalen die allemaal laten horen wat voor diepe sporen die tijd bij mensen heeft getrokken. Ook nu, 75 jaar later, is het essentieel om deze verhalen met elkaar te delen. De kracht van oorlogsverhalen is namelijk dat ze gaan over mensen zoals u en ik en mensen zoals u en ik herinneren aan wat werkelijk essentieel is in dit leven: vrijheid om dit prachtige bestaan in al zijn pieken en dalen te vieren. Dit staat tegenover de afwezigheid van die vrijheid in al zijn vormen; onderdrukking, vernietiging, ontwrichting, willekeur …de lijst is lang, de lelijke gezichten van de oorlog talloos.

Ik wil u meenemen in twee verhalen over de oorlog. Eén over de verschrikking van de oorlog, één over de vreugde van bevrijding.

Verhalen over de oorlog hoorde ik thuis van kindsbeen af aan en wanneer er niet over gesproken werd, was op de achtergrond de oorlog er toch. Dat kwam omdat mijn vader twee broers, Otte en Sjoerd, kwijt raakte tijdens de oorlog. Dat heeft op hem als opgroeiende jongen diepe indruk gemaakt.

Sjoerd Adema zat in het verzet en werd aan het einde van de oorlog verraden en op 7 april 1945 met nog zes andere jongemannen door de Duitsers gefusilleerd. De mannen waren mishandeld en de executie was wreed uitgevoerd. Mijn vader heeft dit van nabij meegemaakt en heel zijn leven meegedragen.

De dood van zijn broer Otte was een heel ander verhaal. Otte was in 1933 als militair naar toenmalig Nederlands Indië gegaan en was op 5 mei 1940 voor het eerst weer in Nederland op verlof. Mijn vader had hem nog nooit gezien zelfs, maar het spreekt voor zich, dat heel de familie Adema blij was hem weer te begroeten. Vijf dagen later viel Duitsland Nederland binnen. Voor Otte was dit een extra grote schrik, hij was bang dat hij niet meer kon terugkeren naar zijn vrouw en kinderen, die in Indië achter waren gebleven. Hij fietste over de afsluitdijk van Makkum naar Amsterdam om zo de boot naar Nederlands Indië te halen. Op 11 mei was hij in de buurt van de Blauwburgwal in Amsterdam toen 4 Duitse brisantbommen van 250 kilo daar neerkwamen. Er vielen 44 doden en Otte werd bedolven onder het puin. Het Rode Kruis heeft zijn ouders per brief geïnformeerd. Het blauwe koffertje dat Otte bij zich droeg is bij mijn grootouders bezorgd. Er heerste grote verslagenheid.

In de chaos van de oorlog speelt toeval in het maken slachtoffers een grote rol. Otte Adema wilde zo snel mogelijk terug naar zijn gezin en was op het verkeerde moment op de verkeerde plaats. Zijn ouders hebben hun schoondochter en kleinkinderen, die ze nog nooit hadden gezien, een brief gestuurd over de dood van hun echtgenoot en vader.

Het bombardement bij de Blauwburgwal was een vergeten bombardement. Dankzij de inspanningen van Amsterdammer Fred Geukes Foppen en buurtbewoners rondom de Blauwburgwal is het een verhaal van echte mensen geworden. Op 11 mei 2020 wordt er een gedenksteen onthuld ter nagedachtenis aan dit bombardement. Precies 80 jaar nadat het oorlogsgeweld 44 onschuldige slachtoffers had gemaakt, wordt er voor hen een monument opgericht. Een waardevol initiatief. Ik weet zeker dat het mijn vader had ontroerd.

Het andere verhaal gaat over John Primerano.
John was 20 jaar toen hij deel nam aan Operation Market Garden en ondanks zijn jeugdige leeftijd al een doorgewinterde soldaat. In ‘Down the wire’ het boek dat over zijn soldatentijd gaat, beschrijft hij hoe hij als bevrijder Veghel binnen loopt en door van blijdschap uitzinnige mensen wordt onthaald: de soldaten kregen wijn, bier, appels en bloemen aangeboden, ze moesten baby’s knuffelen en jonge vrouwen omhelsden hen met tranen in de ogen. Een kwartier later sloegen de Duitse granaten weer in op toch al gehavende huizen en schoten mensen terug in de angst, die hen vier en half jaar had geregeerd. Maar John Primerano had een energie uitbarsting gezien, die hij nooit eerder in zijn leven had gezien en ook heel zijn leven niet zou vergeten. Hij was voor zijn gevechten in Nederland al strijdend door Frankrijk en België getrokken en zou daarna nog in België en Duitsland vechten, maar ieder jaar zou hij terugkeren naar Brabant om de herdenking van Market Garden bij te wonen. Aan groep 8 van de basisschool vertelde hij 25 jaar lang ieder jaar zijn oorlogsverhalen.

De Tweede Wereldoorlog kent vele verhalen die laveren tussen uitersten. Ik heb gekozen voor twee verhalen die dicht bij mij staan en deze uitersten door de intense oorlogsbelevingen indringend laten zien.

De verhalen weerspiegelen ook de diepe sporen die de Tweede Wereldoorlog in ons land en bij de betrokken mensen heeft nagelaten. Een spoor dat door de generaties heen is getrokken omdat gewone mensen diep door buitengewone situaties worden getroffen. Mijn vader droeg heel zijn leven het verdriet om het verlies van zijn twee broers met zich mee. Ik heb als zijn dochter dat van dichtbij gezien. John Primerano herinnerde zich, naast de verschrikkingen van de oorlog, de extase van de bevrijding en kwam tot zijn dood in 2019 op 95 jarige leeftijd, ieder jaar terug naar die plek. Ik heb John daar regelmatig mogen ontmoeten, een voorrecht.

Oorlog en bevrijding. Oorlog geeft een chaos die ontwricht en vernietigt. Angst is de noemer. Bevrijding geeft een ruimte die laat ademen en leven. Blijdschap is de noemer. We voelen allemaal in deze tijd wat de coronamaatregelen betekenen voor de beperking van onze bewegingsvrijheid. We weten ook dat het tijdelijk is. Laat het ons twee zaken van waarde geven. Een beter begrip van hoe zwaar het is te leven onder een regime waar je het leven niet zeker bent en het dieper koesteren van de vrijheid waarbinnen wij onze levens mogen leven.

Foto: Fotostudio Wierd

Cookie Policy

Deze site gebruikt cookies om ervoor te zorgen dat we u de best mogelijke ervaring geven.
Strikt noodzakelijke cookies
Deze cookies zijn strikt noodzakelijk om over de site te navigeren, of om te voorzien in door u aangevraagde faciliteiten.
Accepteer Strikt noodzakelijke cookies
Functionaliteitscookies
Deze cookies verbeteren van de functionaliteit van de website door het opslaan van uw voorkeuren.
Accepteer Functionaliteitscookies
Cookies van derden
Deze cookies worden gebruikt voor functionaliteiten van derden.
Accepteer Cookies van derden
Prestatiecookies
Deze cookies helpen om de prestaties van de website te verbeteren, waardoor een betere gebruikerservaring ontstaat.
Accepteer Prestatiecookies
Meer weten...